Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Ευριπίδης. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Ευριπίδης. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Ευριπίδης εναντίον Αλκιβιάδη;







Με αφορμή το εκ νέου ανέβασμα της Ελένης του Ευριπίδη από το θέατρο Θυμέλη, πήρα στα χέρια μου το κείμενο και άρχισα να πλησιάζω τον λόγο του ποιητή ψάχνοντας μέσα στους στίχους σαν να μην το είχα παίξει ποτέ.  
Προσωπικά ανήκω στην κατηγορία των «μπουμπούνιδων» και αυτό με χαροποιεί γιατί πάντα μαθαίνω κάτι περισσότερο από αυτά που νομίζω ότι ξέρω στο θέατρο, ψάχνοντας χωρίς βεβαιότητες σαν ταξιδεύω μέσα στους υπέροχους δρόμους του.

Αυτή τη φορά θέλησα να ψάξω περισσότερο τον πολιτικό λόγο του Ευριπίδη πάνω στο έργο αυτό και αρχικά μέσα από το βιβλίο του Στάθη Δρομάζου που τιτλοφορείται «ΑΡΧΑΙΟ ΔΡΑΜΑ – αναλύσεις» των εκδόσεων Κέδρος του 1984.

Το 412 η Ελένη διδάχτηκε από τον Ποιητή στους υποκριτές για τα Διονύσια.
Την προηγούμενη χρονιά οι Αθηναίοι είχαν πάθει μεγάλη πανωλεθρία στις Συρακούσες της Σικελίας. Τέσσερις χιλιάδες Αθηναίων σφαγιάσθηκαν σε εκείνη την εκστρατεία, μέχρι των τελευταίων που έπεσαν ταμπουρωμένοι σε κάτι νταμάρια της περιοχής των Συρακουσών, κάνοντας τα νερά του Άναπου ποταμού να κοκκινήσουν από το αίμα των σφαγιασθέντων, με συνέπεια να μην μπορεί να πιει κανείς.
Το σύνολο των Αθηναίων ήξερε σε ποιον να ρίξει το ανάθεμα, που δεν ήταν άλλος από τον περίεργο Αλκιβιάδη.
Πριν ξεκινήσει η εκστρατεία στη Σικελία, ο Αλκιβιάδης είχε πρωτοστατήσει μαζί με άλλους ευέξαπτους λεβέντες όπως ο Ανδροκίδης, στο σπάσιμο των Ερμών που χαρακτηρίστηκε ως σκάνδαλο των ερμοκοπιδών πράξη ιερόσυλη.

Σήμερα ορισμένοι πολίτες προσάπτουν κατηγορίες σε πολιτικούς που μετακινούνται από κόμμα σε κόμμα, προδήλως για να πετύχουν να βρίσκονται πάντα σε εκλόγιμη θέση εξυπηρετώντας την ιδιωτεία τους. Ε λοιπόν μπροστά στον Αλκιβιάδη οι σημερινοί πολιτικοί με τις εύπλαστες πολιτικές απόψεις ομοιάζουν αθώες περιστερές.
Αφού έγινε τραμπούκος σπάζοντας τις Ερμές, προσεχώρησε στην αντίπαλη πόλη της Σπάρτης και την έπεισε να στείλει τον Γύλιππο να ηγηθεί των Συρακουσών, πετυχαίνοντας νίκες κατά των Αθηναίων σε ξηρά και θάλασσα.
Στο τέλος έφτασε η χάρη του Αλκιβιάδη, αφού τα είχε κάνει χάλια στην Ελλάδα, να φτάσει μέχρι την Περσία και να υπηρετήσει ως σύμβουλος του Τισσαφέρνη.
Ευτυχώς, ο Αισχύλος είχε πεθάνει πέντε – έξι χρόνια πριν γεννηθεί ο Αλκιβιάδης.  Δεν θα άντεχε τον εκπεσμό της Αθήνας δια μέσου αυτού του ανθρώπου, μετά την συμμετοχή του στις νίκες κατά των Περσών μέσα από το αίσθημα του πατριωτικού ηρωισμού, που στην εποχή του Αλκιβιάδη είχε θαμπώσει.

Ο Ευριπίδης εκμεταλλευόμενος τον μύθο της Ελένης πως δεν πήγε στην Τροία, μια και δεν ήταν εκείνη η αφορμή για τα δεινά των Ελλήνων, φέρνει στην επικαιρότητα του 412 της τότε εποχής την αμνησία των Αθηναίων που επαναφέρουν στην πολιτική άτομα που τους πούλησαν.
Αυτό νομίζω ότι ισχύει διαχρονικά μέχρι τις ημέρες μας.
Έτσι, στηλιτεύει μέσα από τους στίχους του έργου την συμπεριφορά των Αθηναίων, αλλά και αυτή του Αλκιβιάδη.
Το ότι τον ταυτίζει με την Ελένη, έχει ακόμη μια πτυχή για την οποία ευθύνεται ο κιναιδισμός του πολιτικού που είχε φτάσει να θεωρείται η συμπεριφορά του εξ όλοις και προ όλοις ( ή εξώλης και προώλης, αν προτιμάτε).  Άλλωστε, για το κουσούρι (*) αυτό που είχε σε αντιδιαστολή με τους άρρενες, τον φώναζαν και Ελένη. Οι Αθηναίοι περιγελούσαν τους γυναικωτούς.
Όλο το έργο είναι μία φάρσα, που οι ήρωές του εκφυλίζουν τα ηρωικά χαρακτηριστικά τους και γίνονται φοβισμένοι ή ανόητοι. Ίσως ο Ευριπίδης ήθελε να καταδείξει την ένδεια της εποχής του και την μεταστροφή των αξιών σε σκοπιμότητες.
Έτσι ο Μενέλαος είναι στο έργο ψευτοτσαμπουκάς και κρύβεται πίσω από την γυναίκεια σκέψη. Ο Τεύκρος που έχει μεγαλουργήσει στην Τροία με την ανδρειωμένη τοξοβολία του, το βάζει στα πόδια σαν ακούει πως κινδυνεύει από τον βασιλέα της Αιγύπτου. Ο Θεοκλύμενος, φανταστικός βασιλιάς της Αιγύπτου, παρουσιάζεται ως ανόητος βάρβαρος.  Τέλος, ο Μενέλαος όταν ακούει την Ελένη να του αναφέρει πως έχει μια λύση για να φύγουν από την Αίγυπτο, εκείνος ρωτά αν αυτή περιλαμβάνει την πειθώ την παλικαριά ή την δωροδοκία.
Μετά την Αισχύλειο ηρωική περίοδο τώρα έχει μπει για τα καλά στην πολιτική ζωή των Αθηνών η δωροδοκία. Ας πούμε ότι και μόνο για αυτή την οπτική το έργο είναι απόλυτα σύγχρονο.

Το ψάξιμό μου βρήκε και πολλά άλλα ενδιαφέροντα στοιχεία για το συγκεκριμένο έργο ως προϊόν πολιτισμού της εποχής εκείνης, αλλά ξεφεύγουν από αυτά που μπορώ να γράψω εδώ, μια και κουράζει την πλειονότητα η ειδική οπτική τους.

Αυτό που έχω καταλάβει στα χρόνια που ασχολούμαι με την Τέχνη του Θεάτρου, είναι πως ότι κάνουμε αποκλείεται να γίνει πιότερο φωτεινό από τον Ήλιο. Με άλλα λόγια, οι πηχυαίοι τίτλοι των προσωπικών κατορθωμάτων είναι περιγέλαστοι.
Όσο καταλαβαίνουμε το μέτρο της ασημαντότητας που έχει η ζωή μας, τόσο καλύτερα περνάμε στη ζωή μας που έτσι και αλλιώς έχει ένα τέλος που καλό είναι να μην αποφεύγουμε να το σκεφτόμαστε.

Θα χαρώ και αυτό το ανέβασμα, περιμένοντας να γνωρίσω την τελική διανομή των αξιαγάπητων συναδέλφων που θα ξαναζωντανέψουμε όλοι μαζί τον Ευριπίδη στα μάτια των θεατών.



(*)  Τον χαρακτηρισμό «κουσούρι» τον αναφέρει στην σελίδα 345 ο μελετητής Στάθης Δρομάζος στο βιβλίο που αναφέρω στο άρθρο. Η άλλη άποψη που προπαγανδίζεται σε γιορτές δρόμου, είναι πως είναι προτέρημα για πνευματική και κοινωνικο- οικονομική ανέλιξη.  Προσωπικώς απέχω του παρόντος και περιγράφω την εποχή εκείνη με δανικές σκέψεις, όπως όλοι μας.  





Ιππόλυτος του Ευριπίδη




Άρθρο δημοσιευμένο στο ιστολόγιο Δραγασιά στις




Μου ήρθε η επιθυμία να γράψω για την τραγωδία του παππού Ευριπίδη «Ιππόλυτος». Ο ποιητής καταγόταν από την πατρίδα του θρυλικού Αίαντα, η οποία στις μέρες μας είναι παρακμασμένη με εποίκους της ανάγκης που την ονομάζουν ακόμα Σαλαμίνα.

Τι τάχα να έχει να μας πει αυτό το έργο που καταγίνεται με τα καπρίτσια της Αφροδίτης που θέλησε να τιμωρήσει ένα ευσεβή με έπαρση θνητό –τον Ιππόλυτο- επειδή προτιμούσε αντί Αυτήν, την αγνότητα από την ερωτική επαφή και την θεά Άρτεμη;
Γιατί να παρακολουθήσουμε όλη την ερωτική έξαψη της μητριάς του Φαίδρας για αυτόν, που τον πόθο τούτο της τον έστειλε η Αφροδίτη;
Θα έλεγα πως ο μυθοπλάστης Ευριπίδης κάτι θέλει να μας πει μέσα από την ιστορία του. Για να είμαι πιο ακριβής μας λέει πάρα πολλά και έχουν να κάνουν με την ίδια την αμφισβήτηση σε ότι θεωρούμε Θείο, χωρίς όμως να έχουμε την δυνατότητα να κάνουμε και πολλά πράγματα για την αδυναμία μας να εποπτεύουμε τη ζωή μας.
Μας διδάσκει το «μέτρο» που συχνά ο ωφελιμισμός και οι αντιλήψεις μας το ξεπερνούν κάνοντας μας υβριστές στη ζωή μας που δεν την ελέγχουμε. Δεν μπορούμε να έχουμε "ζωή" σαν δεν περάσουμε όλα τα στάδια της...μέσα από τα μαθήματα της πρόκλησης.
Δεν αφήνει «τελεία» ως διδαχή το έργο στη σκέψη του κάθε ενός μας, μια και αποδέχεται πως είμαστε ταυτόχρονα λάγνοι και καθάριοι στη σκέψη ή ακόμα περισσότερο θύτες και θύματα του εαυτού μας.
Κάποιοι που μιλούν για την επιζητούμενη Σοφία της Διάκρισης ως στοιχείο της προσωπικότητας μας, είναι συνήθως αυτοί που δεν βλέπουν πως γίνονται μέσα από τις βεβαιότητες τους μαριονέτα σε άγνωστα χέρια που ονομάζονται μοίρα, ζώντας μέσα στα τεράστια κενά της αγνωστικής τους ύπαρξης…

Ο Ευριπίδης είναι παρατηρητής της ζωής μας και κρατά σιωπηλός απόσταση από την περιπλάνηση στον μαιανδρικό λαβύρινθο της ατομικής μας πορείας. Τα λέει όλα χωρίς να φοβάται μήπως δεν τον αποδεχτούν οι υποκριτές γύρω μας που κρύβουν τις δικές τους ελλείψεις από τα μάτια τους.

Στη ζωή μας έξω από το βίωμα του «Εγώ» και τον παραμορφωμένο καθρέφτη από τον ωφελιμισμό μας, που δείχνει -συνήθως ψευδώς- τις ανάγκες μας, δεν έχουμε τίποτε άλλο στον κόσμο. Η ανατροπή αυτής της εφήμερης όσο ζούμε κτήσης, είναι ο θεόσταλτος Έρωτας που δεν έχει μέσα του το καλό ή το κακό παρά μόνο το βίωμα του πλούτου και της φτώχειας. Αν θα θέλαμε να γράψουμε ο καθένας την ιστορία μας  μέσα σε τρεις λέξεις, θα ήταν μια πρόταση που θα έλεγε πως το Εγώ μας ερωτεύτηκε μέσα από ιδέες, χωρίς να ξέρει… Ο πόθος σε εμάς τους θνητούς ανθρώπους, είναι το σαράκι που έχουμε στα κύτταρα μας για να υπηρετούμε τον άυλο καταλύτη της ζωής Έρωτα που την γεννά και τελειώνει.
Όποιος θελήσει να διαπράξει ύβρη λέγοντας πως ξεπερνά την κυτταρική του μνήμη και περιφρονεί τον Έρωτα, είναι καταδικασμένος να εισπράξει την Νέμεση των ιδεών του.
Την αρμονία μας προτείνει ο Ποιητής, που βρίσκεται ανάμεσα στο «ναι» και το «όχι» του «μπορώ» της ζωής μας. Δύσκολα πράγματα για εποχές φαύλης κατανάλωσης των θέλω μας, που νομίζουμε ότι είμαστε το κέντρο των επιθυμιών μας.

Θα μπορούσαν επί του έργου να πουν πολλά περισσότερα οι θεατρολόγοι, μα εμένα μου αρκεί που νιώθω τον λόγο τούτο στο σήμερα και τον βρίσκω ζωντανό γύρω μου.
Ποιος δεν έχει ζήσει την υπερβολή μέσα από τις αντιλήψεις του αδικώντας στις σχέσεις του;
Ποιος δεν έχει ζητήσει τυφλά την ικανοποίηση του πόθου του χωρίς να ελέγχει τη ζωή του;
Ποιος δεν έχει πληρώσει την φοβία του να ζήσει χωρίς να τσαλακωθεί μέσα από την άγνοια του;

Δεν έχω και άλλα να γράψω βέβαια, μια και τα λόγια είναι άχρηστα αν δεν ταιριάζουν με το βίωμα της καρδιάς που τα απαντά στο συν-αίσθημα της τέχνης.

Παραθέτω ένα βίντεο του Εθνικού Θεάτρου από την Επίδαυρο που παρουσιάστηκε το έργο στους θεατές το 2004, σε σκηνοθεσία του Βασίλη Νικολαϊδη.
Καλή παρακολούθηση σε όσους επιλέγουν την βάσανο της σκέψης αυτού του προλογισμού.

http://www.youtube.com/watch?v=dtosLMmIroQ&feature=related

Η Ελένη του Ευριπίδη στο Γύθειο



Το άρθρο αναρτήθηκε από το ιστολόγιο Δραγασιά στις 



Σε μερικές ημέρες και συγκεκριμένα στις 27 του Σεπτεμβρίου του 2014, το Γύθειο θα φιλοξενήσει στο αρχαίο θέατρό του την τραγωδία «Ελένη» του Ευριπίδη.
Πρόκειται για ένα αρχαίο έργο που συνδυάζει το τραγικό με το κωμικό στοιχείο και
η γραφή του κοσμεί την Ελληνική γραμματεία, που άφησε αυτούσια στοιχεία θεατρικής πλοκής στην παγκόσμια λογοτεχνία.

Την σκηνοθεσία υπογράφει για το θέατρο Θυμέλη η τραγωδός Έλλη Βοζικιάδου, σε μετάφραση του Θρασύβουλου Σταύρου, ενώ η μουσική έχει γραφεί από τον συνθέτη και διευθυντή συμφωνικών ορχηστρών Διονύση Κούτση. Τα σκηνικά είναι του Χάρη Σεπεντζή και τα κοστούμια της Έλσας Βώκου. Την κατασκευή των κοστουμιών έχει επιμεληθεί η Ελευθερία Αργυρού και η μουσική διδασκαλία ανήκει στην Λόρνα Κούτση.

Ο Ευριπίδης το 412 π.Χ, διδάσκει παρουσιάζοντας την τραγωδία του στα Διονύσια.
Δύσκολη εποχή για τους Αθηναίους. Βρίσκονται στο τέλος της δεύτερης δεκαετίας πολέμου με τους Σπαρτιάτες, Πριν ένα χρόνο έχουν πάθει πανωλεθρία οι Αθηναίοι στην Σικελική εκστρατεία και αρχίζουν να αμφισβητούν τις παλιές ιδέες και σαφώς την διατήρηση της ισχύος μέσω του πολέμου.
Ο Ευριπίδης φτιάχνει ένα μύθο που αλλάζει τελείως την μέχρι τότε γνωστή ιστορία της Ελένης και του Πάρη, δίνοντας το στίγμα της σκέψης του, που λέει, "μην πιστεύεται σε ότι σας δίδαξαν", γιατί τούτα φέρνουν πολέμους και τον όλεθρο στον άνθρωπο.
Μεγάλες σκέψεις, που δυστυχώς δεν τις κρατήσαμε στη συνέχεια των αιώνων ως διδαχή.

Η πλοκή του μύθου, θέλει την Ελένη να έχει πέσει θύμα μιας διαμάχης μεταξύ της Ήρας, της Άρτεμης και της Αφροδίτης, που η τελευταία για να προκριθεί στο διαγωνισμό ομορφιάς που είναι και η ουσία της διαμάχης με τις άλλες δύο, τάζει στον κριτή Πάρη να του δώσει την ξακουστή για την ομορφιά της Ελένη για γυναίκα, αν την διαλέξει για ομορφότερη Θεά.
Η Ήρα, καταλαβαίνοντας την συμπαιγνία, μεταμορφώνει σε είδωλο μια δεύτερη Ελένη και φυσικά ο Πάρης νομίζει πως παίρνει στην Τροία την αληθινή. Την Ελένη την οδηγεί ο Ερμής σε ένα φανταστικό βασιλιά της Αιγύπτου, τον Πρωτέα.
Τα χρόνια περνούν, κερδίζουν τον πόλεμο οι Έλληνες στην Τροία και η επιστροφή του Μενέλαου δεν είναι η καλύτερη που θα μπορούσε να έχει προς την πατρίδα. Στο πλοίο του μαζί με τους ναύτες έχει μαζί και την αιθερόπλαστη σύζυγό, αλλά ο Δίας μαζί με τους άλλους θεούς δεν τον αφήνουν να πλησιάσει στην πατρίδα του. Χαμένος στο πέλαγο περιπλανιέται επτά χρόνια, ώσπου τα κύματα τελικά να τον ξεβράσουν με διαλυμένο πλοίο στις ακτές της Αιγύπτου.
Εν τω μεταξύ, ο Πρωτέας έχει πεθάνει και στον τάφο του κάνει επικλήσεις η Ελένη για να σμίξει με τον άντρα της, δεδομένου ότι, αν και νιώθει, απόλυτα ηθική μπροστά στον παγκόσμιο διασυρμό της, υφίσταται μετά από τόσα χρόνια πιέσεις από τον γιο του Πρωτέα, που βασιλεύει τώρα και την θέλει για γυναίκα του.
Η ιστορία εξελίσσεται με διαλόγους αναγνώρισης των δυο που έχουν κωμικά και τραγικά στοιχεία. Το ότι ζει ο άντρας της το μαθαίνει την ίδια ημέρα της συνάντησής τους, από ένα πολεμιστή της Τροίας, τον Τεύκρο, που εξορισμένος από την πατρίδα του την Σαλαμίνα, ψάχνει την μάντισσα, και αδερφή του βασιλιά, να του πει πως θα φτάσει στην Κύπρο να στήσει μια νέα πατρίδα. Ο χορός που είναι μαζί με την Ελένη, αναπτύσσει ένα υπέροχο φιλοσοφικό λόγο που αξίζει να τον κατανοήσουμε.
Έτσι η Ελένη μαζί με τον Μενέλαο, καταστρώνουν ένα σχέδιο ξεγελάσματος του βασιλιά, αφού πρώτα παίρνουν την διαβεβαίωση της μάντισσας αδερφής του, ότι δεν θα τους προδώσει.
Αυτή η νίκη τους, δηλαδή το κατόρθωμα να φύγουν από τα παράλια με τον δόλο που στήνουν, θυμώνει τον βασιλιά. Αποτρέπεται όμως η βία που εξαπολύει, μια και τον συνετίζουν, σε μια από μηχανής παρέμβαση, οι Διόσκουροι τα αδέλφια της Ελένης, που είναι πλέον θεοί στα ουράνια.

Όλα τούτα, είναι μαγικό να τα βιώνουν θεατές και ηθοποιοί μαζί, στο χωμάτινο αρχαίο θέατρο του Γυθείου. Λίγες εκατοντάδες μέτρα από την ορχήστρα του θεάτρου, βρίσκεται το νησάκι Κρανάη. Εκεί θέλει ο μύθος να πέρασαν την πρώτη βραδιά του κλεψίματός τους οι δύο εραστές, Πάρης και Ελένη, πριν ξεκινήσουν το ταξίδι τους για την Τροία.
Ο λόγος που βάζει ο Ευριπίδης στα χείλη των ηρώων, αλλά και η ανδρεία διεκδίκηση της γυναίκας του από τον Σπαρτιάτη Μενέλαο, είναι μια διδαχή της Δωρικής σκέψης που καλεί τον άνθρωπο στους αιώνες να αγωνίζεται για την ζωή που του αξίζει.
Κάθε συλλαβή, είναι γραμμένη από τον Ευριπίδη, στην ίδια τονική κλίμακα με αυτή που υπαγορεύει ο Ταΰγετος σ΄ όσους μπορούν να τον «ακούσουν», ο οποίος ορθώνεται Πενεπόπτης στους αιώνες της εν πολλοίς άγνωστης σ’ εμάς ιστορίας.

Αυτά τα έργα τα έχουν υπηρετήσει σπουδαίοι ηθοποιοί και σκηνοθέτες και φυσικά όποιος έχει την στοιχειώδη επίγνωση του βάρους των λόγων που φέρουν τέτοια κείμενα, τα πλησιάζει με σεμνότητα.
Σε αυτή την παράσταση η γνώση της σκηνοθέτιδας μαζί με τους ηθοποιούς που λειτουργούν την διδαχή της, υπόσχονται μια πραγματική ψυχαγωγία στους θεατές, σε αντιστάθμισμα της πρόχειρης διασκέδασης που κατατρύχει τις μέρες μας.

Ας χαρούμε ότι μας προσφέρει η άγνωστη διαδρομή της ζωής.
Λέω, να είμαι κι εγώ εκεί.
Κάθε πάτημα της χωμάτινης ορχήστρας μέσα από τέτοια κείμενα, είναι ευλογία για όλους που μετέχουν της ιερουργίας του θεάτρου.

Διανομή:
Ελένη, η  Μαρία Δρακοπούλου.
Μενέλαος, ο Κώστας Ζωγραφόπουλος.
Τεύκρος και Θεοκλύμενος, ο Κωνσταντίνος Ρωμαίος.
Αγγελιοφόρος Μενέλαου και Αγγελιοφόρος Θεοκλύμενου, ο Κυριάκος Μερτζάνης.
Θεονόη, η Λόρνα Κούτση.
Γερόντισσα, η Βίκυ Κουκουτσίδη.
Χορός, οι Έλλη Λορέντη, Μαρία Μπράϊλα, Ειρήνη Δρίβα , Βίκυ Κουκουτσίδη, Λόρνα Κούτση και Κατερίνα Βολίκα.
Ήχο και φώτα, ο Στράτος Λέμης

Κ.Ζ