Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Σοφοκλής. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Σοφοκλής. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Εγκεφαλικά απορρίγματα στα παζάρια της «γνώσης»





-Καλό είναι, να το πάρει η κυρία … είναι ψυχολογικό θα της αρέσει…

Πάντα μου άρεσε, έστω και σπάνια, να πηγαίνω στα υπαίθρια παζάρια και να παρακολουθώ την πρωτόλεια αγωνία των εκφράσεων στο βλέμμα και το πρόσωπο των ανθρώπων πίσω από πραμάτειες που δεν με ενδιέφεραν. Ένα μικρό σταμάτημα του βηματισμού μου στο κάλεσμα του πλανόδιου έμπορα, ήταν αρκετό για να ξεκινήσει μια ραγιάδικη μονομερής επικοινωνία με μόνο στόχο το κέρδος.

Κάπως έτσι σταμάτησα σήμερα, σε ένα πάγκο με αραδιασμένα όμοια βιβλία πάνω του. Φυσικά, γύρισα ευγενικά το κεφάλι μου στο κάλεσμα της κυρίας που είχε την ευθύνη της πραμάτειας πίσω από αυτόν. Σχεδόν αμέσως κατάλαβα ότι το κάλεσμα του ενδιαφέροντος της ξανθής ταλαιπωρημένης μεσήλικης, πλην μπουκλοχτενισμένης πωλήτριας, αφορούσε μεν εμένα ως αγοραστή, όμως το πραγματικό ενδιαφέρον της, στόχευε στην κοπέλα που βάδιζε μαζί μου, ψάχνοντας να την πείσει πως το εμπόρευμά της είναι απαραίτητο για την μόρφωσή της.

Αφού μου επανέλαβε τρεις φορές τους τίτλους των δύο βιβλίων που ήσαν αραδιασμένα μπροστά της, θέλησε να μου δώσει περισσότερα στοιχεία για το τι ακριβώς πραγματεύονται στην συγγραφική τους θεματολογία. Διεστάλη λίγο η κόρη του ματιού μου, σαν άκουσα ξαφνιασμένος τα λόγια της, που μου επεσήμαιναν πως δεν είναι για μένα ταιριαστά τα βιβλία, όσο για την κοπέλα, μια και ήσαν ρομαντικές ιστορίες. Εκείνη τη στιγμή κατάλαβα ότι όπως οι σερβιέτες αφορούν την εξυπηρέτηση αναγκών της γυναικείας φύσης και τα προφυλακτικά αντίστοιχα την εξυπηρέτηση του ανδρικού μορίου, έτσι και τα πνευματικά δημιουργήματα στο σύγχρονο μάρκετινγκ της εμπορίας των βιβλίων έχουν σεξουαλικές κατευθύνσεις.

Συνέχισα να είμαι ευγενής, αλλά συνάμα ξυπνούσε ο διαστροφικός νους μου, που ήθελε να διαπιστώσει το μέγεθος της πνευματικής ένδειας που αντίκριζα, καθώς η τύχη με είχε οδηγήσει εμπρός της. Έτσι λοιπόν, σήκωσα ένα βιβλίο και άφησα το βλέμμα μου να συγχρονιστεί σερνάμενο πάνω του, με ένα ρυθμικό ανάγνωσμα της περίληψης στο οπισθόφυλλο. Όση ώρα λειτουργούσα ως εμψυχωτής του ενδιαφέροντος της κοπέλας δίπλα μου, τα μάτια της πωλήτριας ήσαν στραμμένα με ευλάβεια στο σιγοδιάβασμά μου. Μόλις τελείωσα, πριν προλάβω να πάρω μια ανάσα από την τελευταία τελεία του λόγου μου, ακούστηκε για μια ακόμη φορά η παραίνεση της πωλήτριας: «είναι πολύ ωραία ιστορία κυρία », περιμένοντας με αγωνία να εκστομίσει η κοπέλα δίπλα μου, την πολυπόθητη έκφραση των πάγκων στα παζάρια: «θα το πάρω». Αντί αυτού πήρα το σοβαρό μου ύφος και με θράσος που δεν σέβεται τίποτε γύρω του, δήλωσα προς την πωλήτρια ότι ήταν κρίμα που δεν μπορεί να διαβάσει τέτοια ποιότητα πλοκής, αλλά δεν φταίει η ίδια, μια και είναι αγράμματη γιατί δεν έχει πάει σχολείο.

Ω του θαύματος! Στην συνέχεια της παγκο-συνομιλίας, διαπίστωσα πρακτικά αυτό που λέμε, ότι οι ανεπεξέργαστοι (και όχι μόνο) άνθρωποι δεν ακούν τους άλλους, αλλά μιλούν μόνο για τις ανάγκες των στόχων τους. Η ξανθή κυρία δεν είχε ακούσει καθόλου το λόγο μου, ούτε είχε εκπλαγεί στο παραμικρό από την σκληρή πληροφορία που της είχα αναφέρει. Μα, ούτε μειδίασε θεωρώντας ως ένα αστείο την έκφρασή μου για την κυρία της παρέας μου. Άντ’ αυτού, παρέμεινε σκληροπυρηνικός παρακμιακός οπαδός της ανάγκης της, επαναλαμβάνοντας τώρα προς την ίδια : «Να το πάρετε είναι καλή ιστορία έχει ψυχολογικά». Δαγκώθηκα για να μην αφήσω το γέλιο να ξεφύγει από τα χείλη μου, ενώ αντίστοιχο μορφασμό παρατήρησα να διαθέτει στο ευγενικά στραμμένο κεφάλι της κοπέλας δίπλα μου.
Μόλις είχα μάθει μια καινούργια ασθένεια εκτός από τα λεγόμενα «μητρικά» των απρόσεκτων γυναικών που εκτίθενται στο κρύο. Τώρα έμαθα πως υπάρχουν και τα «ψυχολογικά» που τα παθαίνουν οι ιστορίες που πωλούνται προς κατανάλωση στους παζαρτζήδες πελάτες.

Πήρα άλλη μια βαθιά ανάσα, μιλώντας με σοβαρό τόνο, λέγοντας ότι εγώ διαβάζω πολύ, μα όχι ακριβώς τέτοιες ρομαντικές ιστορίες, αλλά την αρχαία γραμματεία που με ενδιαφέρει. Σχεδόν αμέσως για να μη νιώσει άσχημα, συμπλήρωσα ότι και αυτά τα συγγραφικά πονήματα είναι ενδιαφέροντα και ότι καταλαβαίνω πως πραγματεύονται θέματα ανθρωπίνων σχέσεων. Μια κατάφαση στο νεύμα της συνομιλήτριας συνοδεύτηκε με την επανάληψη της λέξης «ψυχολογικά». Δεν άντεξα ο δόλιος και έδωσα ακόμη πιο μεγάλη συσχέτιση της αρχαίας γραμματείας με τον όνθο της γραφής που μου πουλούσε, λέγοντας:
- Ναι, ψυχολογικά, όπως ας πούμε έχει μέσα του ο Οιδίπους Τύραννος του Σοφοκλή.

Η συνέχεια της απάντησης ήταν ταχέως πίπτων κέραμος στο κεφάλι μου:
«όχι ακριβώς έτσι …, διαφορετικά…»
Η πωλήτρια νόμιζε ότι η γραφή του εκτρώματος που πουλούσε, είχε ισάξια, αλλά ίσως διαφορετική γραφή με το έργο που της ανέφερα. Μετάνιωσα βέβαια που δεν την παραπλάνησα λέγοντας πως το έργο ανήκει στον Ευριπίδη ή στον Αισχύλο, για να απολαύσει ο απαίσιος χαρακτήρας μου την συμφωνία της άγνοιας που φαντάστηκα ότι διαθέτει.

Ανέφερα δυο τρεις ανούσιες κουβέντες αποχωρισμού από τον χώρο της και με ταχύ βήμα απομακρύνθηκα με την παρέα μου από τον προκρούστειο πάγκο, που πάνω του ασελγούσε το εγκεφαλικό απόρριγμα της πωλήτριας, νεκροανατέμνοντας το σπουδαίο επίρρημα του «συγγράφειν».

Μόλις έφυγα είχα τύψεις για την συμπεριφορά μου στην πωλήτρια. Σκέφτηκα πόσο άσχημο είναι άνθρωποι που γνωρίζουν λίγα περισσότερα πράγματα έναντι άλλων, να νομίζουν ότι είναι σπουδαίοι και να λειτουργούν την  ειρωνεία τους.  Επίσης συλλογίστηκα, ότι ο «άνθρωπος» δεν πρέπει ποτέ να απαξιώνεται και να γίνεται αντικείμενο εμπαιγμού, μια και δικαιούται να έχει άγνοια και εξελικτική πορεία στη σκέψη του.
Μου έφυγαν όμως στη στιγμή οι τύψεις, όταν έφερα στο μυαλό μου την εικόνα της ξανθής κυρίας. Ήμουν σίγουρος ότι η αίσθηση που είχε για τον εαυτό της ήταν πως ανήκε στους ξεχωριστούς!
Τώρα είμαι σίγουρος πως   οι αντιλήψεις που εμφορούνται κάποιοι άνθρωποι, για τον εαυτό τους,  και νομίζουν ότι είναι ξεχωριστοί, ψηλότερα από τους άλλους,  ποιοτικά διαφοροποιημένοι από το σύνολο των ανθρώπων που απαρτίζουν την κοινωνία, χρειάζονται λιώσιμο με τα αιχμηρότερα εργαλεία που διαθέτει ο λόγος μας.

Η έπαρση θέλει χαστούκι γιατί γεννά αρρωστημένες συμπεριφορές που οργανώνουν τον φασισμό της σκέψης και εμφανίζουν την παθογένεια της αμόρφωτης εποχής μας ως κυρίαρχη πλειονότητα, που νομίζει ότι οφείλει να ηγείται θέσεων, απόψεων και πρακτικών στην καθημερινότητα της ζωής μας.

Α!!! Ξέχασα να σας αναφέρω, χωρίς να έχουν σημασία τα ονόματα, ότι το «παζάρι» αφορούσε ένα σούπερ μάρκετ, και η μπουκλοχτενισμένη ταλαίπωρη πωλήτρια, ήταν η συγγραφέας των βιβλίων που αγωνιούσε να πουλήσει προς την «αγράμματη» παρέα μου.

Ευθύνη σε αυτή την κατάντια, έχουν και οι αναγνώστες, που νομιμοποιούν την ανύπαρκτη τέχνη που εξαντλείται σε εκφράσεις τύπου «το θεληματικό πηγούνι του…» και περιλαμβάνουν στην πλοκή τους λογοπλοκίες από σεξ, βία, αίμα και φυσικά απωθημένες εμμονές γελοίων ηρώων.

Αυτή την γραφή, δυστυχώς, εκτός ελαχίστων εξαιρέσεων, την έχουν ονομάσει στο σύνολό τους οι αγοραστές και οι πωλητές των συγγραφικών πάγκων, «σύγχρονο μυθιστόρημα».

Τέλος μεγάλη ευθύνη έχουν και οι εκδοτικοί οίκοι, που η αξία τους εξαντλείται στην εκμετάλλευση των ανόητων, που πιστεύουν ότι είναι συγγραφείς και διαθέτουν φίλους και γνωστούς που αγοράζουν τα πνευματικά εξαμβλώματα που φτιάχνουν.

Κάποτε πρέπει να μιλάμε στα ίσια και να μη γλείφουμε τις έδρες που αφοδεύουν περιττώματα, γιατί αν δεν το ξέρουμε, οφείλουμε να το μάθουμε, πως αυτή η λειτουργία χαλά την αναπνοή που τελικά μυρίζει αναλόγως της συνήθειας που έχει η γλώσσα.

Κ.Ζ




Σκέψεις για το έργο «Οιδίπους Τύραννος» του Σοφοκλή


Άρθρο από το ιστολόγιο Δραγασιά που αναρτήθηκε στις

Προϋπόθεση ανάγνωσης με κατανόηση -και όχι παρανόηση- του άρθρου είναι η γνώση του έργου. Σε περίπτωση που δεν το γνωρίζει κάποιος επισυνάπτω δυο παραπομπές που αφορούν στην γραπτή ανάγνωση και κατά δεύτερον στην θεατρική του παρακολούθηση. Γνωρίζω καλά επίσης, ότι στην σημερινή εποχή της «τσιμπητής» πληροφορίας σε στυλ ατάκας, τούτο ως προτροπή φαντάζει ανέκδοτο. Όμως καλόν είναι να γνωρίζουμε με την προσήκουσα αιδώ τις αφετηρίες της κρίσης μας και κάποια στιγμή να είμαστε λιγότερο λαλίστατοι και περισσότερο μελετηροί… Τούτο ως προτροπή ενδοσκόπησης αφορά και τον γράφοντα, για να μη νομίζει κάποιος πως λερώνεται το απαστράπτον Εγώ του... με αυτή την εισαγωγή. 





Αν θα μου ζητούσαν να περιγράψω μουσικά την ιστορία τούτη του Σοφοκλή, θα παρέπεμπα τις αισθήσεις του ερωτώντος στο έργο του Ιάννη Ξενάκη (1) στο έργο του «Συρμός». (2)
Τέτοια κείμενα, δεν ερμηνεύονται μονοδιάστατα μια και πρόκειται το συγκεκριμένο έργο για ένα μυητικό δημιούργημα ταιριαστό με εκείνα που «κατεβάζουν» τον άνθρωπο στη γνώση, σε ένα ταξίδι στις συχνότητες του Άδη που είναι και η ουσία της γνώσης, απέναντι στο παραπλανητικό «άνω-θρώσκω» ως φιλοσοφικό προσδιορισμό για το είδος μας. (3)
Ο θεατής του έργου ξεκινά από την δύσκολη σύμβαση της ακραίας κατάστασης σε μια Πόλη που τα πάντα θνήσκουν και η αγωνία είναι ήδη κορυφωμένη σε κατοίκους και Βασιλέα ψάχνοντας να βρουν μια λύση.
Το τέλος του έργου παρουσιάζει τον αποχωρούντα Οιδίποδα καταρρακωμένο ψυχικά και τυφλό μέσα στην ίδια περιρρέουσα ατμόσφαιρα σε ένα κύκλο ζωής πραγματικού χρόνου δύο ωρών. Μια ολόκληρη ζωή περνά από τα μάτια των θεατών με πραγματικούς ρυθμούς αποκαλύψεων σε ένα χρονικό πλαίσιο απειροελάχιστο.
Η ουσιώδης διαφορά βρίσκεται ότι στην αρχή του έργου υπάρχει άγνοια για τον ανθρώπινο πόνο ενώ στο τέλος μετασχηματίζεται σε συνειδητή κατάσταση.
Ίσως οι σκέψεις του Παρμενίδη (4) να υπήρχαν κάπου στο μυαλό του Σοφοκλή, γιατί δεν επικεντρώθηκε σε γραμμικές λύσεις της ανθρώπινης ανάγκης, που λατρεύουν το happy end, αλλά εστίασε στην συνείδηση και την αποδελτίωση της ίδιας της ζωής. Άλλωστε όπως έλεγε ο Παρμενίδης, δεν ενδιαφέρει από που θα ξεκινήσω γιατί πάλι στο ίδιο σημείο θα καταλήξω. (5)
Το ενδιάμεσο ταξίδι είναι όλη η ουσία της ζωής όπως μας επισήμανε σωστά ο Καβάφης ψάχνοντας την Ιθάκη του.(6) Με τα δικά του λόγια έψαξε και ο Νίκος Καζαντζάκης στην Ασκητική του την προέλευση μας από την «Άβυσσος» καθώς και την επιστροφή μας σε αυτήν, ονομάζοντας το μεσοδιάστημα ύπαρξης μας ως «Ζωή». (7)
Αρκετοί θεατράνθρωποι στο παρελθόν στάθηκαν απέναντι στο έργο με διάθεση να αναδείξουν ως ουσιαστικό διακύβευμα την λεγόμενη Οιδιπόδεια σχέση που εντόπισε ο Φρόιντ στα γραπτά του.(8) Ο Σοφοκλής όμως έχει προχωρήσει πέρα από τις αποτρόπαιες πράξεις αιμομιξίας που καταδικάζει στην πλοκή του έργου, και αναδεικνύει την Ύβρη της Ικανής Σκέψης που έχει σύμμαχο της το Εγώ και σαφώς την ωφελιμιστική ανθρώπινη πρακτική λειτουργία.  Συνεχώς επαναλαμβάνει ο Οιδίπους την αστοχία του να ορκιστεί ενώπιον των θεών για το πως θα πράξει απέναντι στον δολοφόνο του Λαΐου. Ο όρκος τον δεσμεύει και αναγνωρίζει τελικά πως όταν έβλεπε ήταν αλαζονικά τυφλός ενώ μετά τη τύφλωση παρουσιάζεται ως πεφωτισμένος πάντα στα ανθρώπινα μέτρα και τις συνθήκες που ορίζουν οι ανθρώπινες δυνατότητες.
Η όλη ιστορία του έργου εκτυλίσσεται στη Θήβα και το διπλό πρόβλημα που τίθεται προς επίλυση στο θεατή είναι η αιμομιξία με την παράλληλη πατροκτονία. Πάντοτε οι Τραγικοί διάλεγαν να βάζουν τους αγώνες της σκέψης τους σε απόμακρες καταστάσεις από την ζωή των Αθηναίων γιατί η ασφάλεια του ατομικού Εγώ καταπραϋνόταν στο θεατή. Η ουσία των πληροφοριών που του δίνονταν ως Παιδεία ήταν αρκετή και με εύκολο τρόπο λειτουργούσε ο ορισμός της τραγωδίας όπως τον έδωσε ο Αριστοτέλης :
"Έστιν ουν τραγωδία, μίμησις πράξεως σπουδαίας και τελείας, μέγεθος εχούσης, ηδυσμένω λόγω, χωρίς εκάστου των ειδών εν τοις μορίοις, δρώντων και ου δι` απαγγελίας, δι` ελέου και φόβου περαίνουσαν την των τοιούτων παθημάτων κάθαρσιν".
(Δηλαδή η Τραγωδία είναι μίμηση πράξης σπουδαίας και τέλειας, η οποία έχει αρχή, μέση και τέλος, καθώς και κάποια έκταση, με έκφραση καλλιτεχνική χωριστά για κάθε μέρος, που εκτελείται με πρόσωπα, τα οποία δρουν πάνω στη σκηνή και δεν απαγγέλλουν απλώς και που με τη συμπάθεια του θεατή για τον ήρωα που πάσχει και το φόβο μήπως και ο ίδιος ο θεατής βρεθεί σε όμοια θέση με τον ήρωα, εξαγνίζει στην ψυχή των θεατών τα πρόσωπα που δρουν για τα σφάλματά τους)

Όλα τα φιλοσοφικά και κοινωνικά ρεύματα της παγκόσμιας σκέψης που έχουν αναπτυχθεί στους αιώνες περιλαμβάνονται σε αυτή την Τραγωδία σε σπερματικούς λόγους, τοποθετημένους στις εκφράσεις των ηρώων.
Ποιος υποτιθέμενα «αναρχοαυτόνομος» ή λάτρης των παρηκμασμένων παιδιών των λουλουδιών δεν θα μαγευόταν συνυπογράφοντας τα λόγια της Ιοκάστης που καταπραϋντικά απευθύνει στον Οιδίποδα παροτρύνοντας τον να μη φοβάται για το γάμο με την Μερόπη που νομίζει ότι είναι η μητέρα του. (9)
Του λέει λοιπόν η Ιοκάστη :
«Γιατί να φοβάται ένας άνθρωπος που η τύχη κυβερνά τη ζωή του και που για τίποτα δεν ξέρει σίγουρα από πριν ότι θα συμβεί; Το καλύτερο είναι να ζει κανείς χωρίς σχέδιο, όπως μπορεί. Κι εσύ μη φοβάσαι τις παντρειές με τη μητέρα σου γιατί πολλοί άνθρωποι μέχρι σήμερα και στα όνειρά τους πλάγιασαν με τη μητέρα τους. Αλλά όποιος δεν δίνει σημασία σ’ αυτά, πολύ άνετα περνά τη ζωή του»
Στον αντίποδα της ωφελιμιστικής χαλαρής ζωής του προηγούμενου λόγου, βάζει ο Σοφοκλής στα χείλη του Οιδίποδα μια σκέψη που την απευθύνει στον Τειρεσία καθώς προσπαθεί να τον κάνει να αποκαλύψει την προφητεία του, λέγοντας του
«… η καλύτερη υπηρεσία για έναν άνθρωπο είναι ωφελεί τους άλλους με κάθε μέσο και δύναμη που έχει»
Μα τι λέτε να συμβαίνει και τόσο τεράστιες κοσμοθεωρίες συγκρούονται μέσα σε ένα κείμενο; Ο Αλτρουισμός σήμερα στην εποχή μας θεωρείται νοητική ασθένεια και η ωφελιμιστική ανήθικη πρακτική ζει στο σκοτάδι των προθέσεων των ανθρώπων, παρουσιάζοντας ο καθένας προς τους άλλους μια επίπλαστη ηθική ανθρωποκεντρική στάση ως άλλοθι…
Γεννήματα της σημερινής παθογένειας είναι η έλλειψη από τη ζωή μας του ήθους τόσο στια αγοραίες σχέσεις της οικονομίας όσο και στην Νομοθετική εξουσία.
Το «ορκίζομαι» που ταλανίζει τον Οιδίποδα στο έργο του Σοφοκλή μοιάζει σαν ανέκδοτο στην ανήθικη συγκρότηση των ανθρώπων 2,5 χιλιάδες χρόνια μετά.
Ας μην ταλαιπωρήσουμε το μυαλό μας φανταζόμενοι πως θα ήταν η δομή της Δικαιοσύνης ή η ηθική των Πολιτικών προσώπων αν δεν είχαμε παρακμάσει τόσο πολύ…ή αν θέλετε για καλύτερη απόδοση της Ιστορίας, αν δεν ερμηνεύαμε ελλιπώς τις παρακαταθήκες της αρχαίας γραμματείας παγκόσμια.

Για κάποιον που μπορεί να παρατηρήσει τη ζωή έξω από το προσδόκιμο επιβίωσης της ατομικότητας του, θα καταλάβει ότι οι δύο ώρες του έργου που ξεκινούν από την Ύβρη απέναντι στην «Ανάγκη» και καταλήγουν στην απόδοση της Νέμεσης για να επέλθει η ισορροπία της Τίσης. Όλο το έργο λοιπόν είναι κατ’ αντιστοιχία μια μικρογραφία της αποδόμησης του νοητικού πολιτισμού μας που εκπίπτει συνεχώς και πλησιάζει η ώρα του να διαλυθεί μέσα από τις Ύβρεις που έχουν σωρευτεί.
Ο Οιδίπους αντιπαλεύει τις φανταστικές του εκδοχές για απομάκρυνσή του από την εξουσία με την ύπαρξη και μόνο του Κρέοντα ως εν δυνάμει Άρχοντας.
Μήπως το ίδιο δεν συμβαίνει στους ανθρώπους από την διεκδίκηση της θέσης σε μια απλή εταιρεία έως τα υψηλότερα αξιώματα της Πολιτειακής εξουσίας;
Η ζωή μας είναι στηριγμένη σε πλάγιες κρυφές σκέψεις που κατασκευάζουν εχθρούς και χαίρονται ή λυπούνται για τις νίκες ή τις ήττες αντίστοιχα χωρίς να έχουν την ικανότητα να λειτουργήσουν την συνύπαρξη.
Όλες λοιπόν οι εκδοχές των απόψεων στη ζωή είναι ανακατεμένες σε τούτο το έργο κάνοντας να χαμογελούν ή να συνοφρυώνονται οι άνθρωποι που επιλέγουν την μονομέρεια ερμηνείας της ζωής. Σκοπός της Τραγωδίας τούτης είναι να μας ταξιδέψει στα «δίκια» όλων των εκφάνσεων της ζωής και να βρούμε την αρμονία στην συνύπαρξη των απόψεων σε τόση δόση που να μη γίνεται το φάρμακο φαρμάκι.

Στο κέντρο του έργου βρίσκεται το δίπολο των τραγικών προσώπων που ως γιος και σύζυγος απέναντι στη μητέρα και ερωμένη αναλαμβάνουν να φέρουν σε πέρας την ολοκλήρωση του μαρτυρίου.
Ακόμα και σε αυτό το σημείο που πληρώνουν για τις επιλογές τους έστω και αν δεν γνώριζαν, ο Σοφοκλής διαλέγει με μια περίτεχνη σοφία τον τρόπο αυτοκαταστροφής τους… Η Ιοκάστη ως χθόνια ύπαρξη επιλέγει η σιωπή του αθέατου κόσμου να επιστρέψει στην ανυπαρξία ενώ ο Οιδίποδας μένει μετέωρος μεταξύ ζωής και θανάτου τυφλός χωρίς ίχνος Εγώ, για να διδάξει με τα πάθη του τις γενιές των ανθρώπων.
Ο άνδρας διδάσκει αυτοφλεγόμενος και η γυναίκα παράγει τη γνώση από την αθέατη δύναμη της…
Τεράστιες έννοιες για να τις εξαντλήσουμε με μικρές προτάσεις που προκύπτουν από την σημερινή (λαϊκή) αντίληψη ερμηνείας του Κόσμου. Θα έλεγα ότι η ποιοτική εξίσωση των πάντων κάτω από θεωρίες ύβρεων που ερμηνεύουν τους ανθρώπους ως μονάδες παραγωγής υπεραξίας, έχουν την ευθύνη τους για ότι είμαστε όντως τυφλοί αν και αφουγκραζόμαστε το «Φως».

Κλείνοντας αυτές τις σκέψεις, θα ήθελα να αναφέρω ότι η Παιδεία μας εξαρτάται από τα ατομικά μας ερωτήματα πάνω στη ζωή, ενώ η ύπουλη εκπαίδευση, μας καθιστά ομοιόμορφους και ελέγξιμους σε μια κοινωνικό-πολιτική συνύπαρξη.
Κάποτε μου είχε πει μια καθηγήτρια μουσικής μια μικρή ιστορία για την αθώα φυγοπονία ενός μικρού μαθητή να συνεχίσει το ωδείο του. Ζήτησε λοιπόν ευγενικά από τη δασκάλα του να του επιτρέψει να διακόψει τα μαθήματα. Εκείνη του είπε πως καλό θα ήταν να το σκεφτεί μια βδομάδα μέχρι την επόμενη συνάντηση  και να της πει τελειωτικά τι επιλέγει. Έτσι και έγινε…. Όταν εμφανίστηκε ο μικρούλης μαθητής της είπε ότι η μουσική του ήταν δύσκολη και τον απογοήτευε, και συμπλήρωσε πως για να τον απογοητεύει τόσο θα πρέπει να ήταν η μουσική πολύ σπουδαία και δύσκολη. Μετά από μια μικρή παύση της είπε πως γι αυτό το λόγο σκέφτηκε να συνεχίσει τα μαθήματα…
Κάτω από αυτό το πρίσμα του μικρού παιδιού και εγώ ενασχολούμαι με πράγματα έξω από την εύκολη επίκριση της ειδησεογραφικής καθημερινότητας. Συνήθως δεν αντέχουμε όσα δεν κατανοούμε και τα απαξιώνουμε χωρίς να διευρύνουμε τα όρια μας ως άνθρωποι...Δεν συνθέτουμε τα γεγονότα αλλά γινόμαστε οπαδοί απόψεων, χτυπώντας το αντίθετο με ελλειπή κρίση και αξεπέραστες βεβαιότητες.  Ίσως το ζητούμενο είναι να αποποιηθούμε την εύκολη καλουπωμένη εγωκεντρική γνώση και να ψάξουμε μέσα μας το μικρό παιδί της ιστορίας που σας ανέφερα! 

Κ.Ζ

Πρόσθετες πληροφορίες

Η εικόνα του κειμένου προέρχεται από μια αξιόλογη θεατρική απόδοση του έργου από το Αγγλικό θέατρο. Η μαγνητοσκόπηση  (ΕΔΩ) 

1 Γιάννης Ξενάκης 
2 Το έργο του συνθέτη «Syrmos» 
3 Ετυμολογία της λέξης Άνθρωπος από τον Δημήτρη Λιαντίνη
http://www.youtube.com/watch?feature=player_embedded&v=B2mOsJ1OQbI
4 Παρμενίδης
http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A0%CE%B1%CF%81%CE%BC%CE%B5%CE%BD%CE%AF%CE%B4%CE%B7%CF%82
5 Εφαρμογή της ρήσης του Παρμενίδη έξω από τη φιλοσοφία σε πρακτικές μαθηματικές σκέψεις που βρίσκουν εφαρμογή στο σήμερα μας.
http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A0%CE%B1%CF%81%CE%BC%CE%B5%CE%BD%CE%AF%CE%B4%CE%B7%CF%82
6 Ποίημα του Κωνσταντίνου Καβάφη Ιθάκη
http://www.kavafis.gr/poems/content.asp?id=81&cat=1
7 Ασκητική Καζαντζάκης
http://marga11.blogspot.gr/2007/05/blog-post.html
8 Οιδιπόδειο σύμπλεγμα
http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9F%CE%B9%CE%B4%CE%B9%CF%80%CF%8C%CE%B4%CE%B5%CE%B9%CE%BF_%CF%83%CF%8D%CE%BC%CF%80%CE%BB%CE%B5%CE%B3%CE%BC%CE%B1
9 Τα παιδιά των λουλουδιών
http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A7%CE%AF%CF%80%CE%B9%CF%82

ΓΕΙΑ ΣΟΥ ΚΡΕΟΝΤΑ, ΙΣΜΗΝΗ, ΑΙΜΟΝΑ…


Πριν μερικές μέρες (στις 27 Μαρτίου) ήταν η παγκόσμια μέρα του Θεάτρου.
Θα έλεγε κάποιος ότι ήταν άλλη μια επετειακή γιορτή στον μακρύ κατάλογο που υπάρχει. Σε μια αντιστοιχία με τους πολυάριθμους Αγίους του εκκλησιαστικού εορτολογίου, έχουμε πιάσει πρόσωπα συμπεριφορές και δράσεις της ζωής μας και τα έχουμε ανάγει σε επετείους. Έτσι πέρα από την μαμά και τον μπαμπά έχουμε την ημέρα του καταναλωτή αλλά και την ημέρα του μετεωρολόγου.(Παγκόσμιες ημέρες)   Θα έλεγα ότι αυτές οι επέτειοι είναι μια ευκαιρία για να νοιώσουν κολακευτικά οι επαγγελματικές συντεχνίες που θεωρούν ότι ξεχωρίζει το έργο τους, αλλά και να δουλέψουν τα καταστήματα μέσα από την καταναλωτική αντίληψη της κάθε γιορτής όπως αυτή της μανούλας του πατερούλη και γιατί όχι αργότερα του θείου, της κουμπάρας και των τρίτων εξαδέλφων.  Όμως αυτή η Παγκόσμια ημέρα του Θεάτρου αν δεν την δούμε μέσα από την οπτική των καταναλωτών φτηνής επετειακής σκέψης, ίσως είναι από τις λίγες που θα άξιζαν να μείνουν για να μας θυμίζουν ότι η ζωή μας σαν δεν είναι διαρκής «Παιδεία» δεν αξίζει.

Έτσι λοιπόν για την εν λόγω ημέρα, καλέστηκα να διαβάσω ενδεικτικά κάτι από τον συγγραφικό πλούτο του θεάτρου σε μια σεμνή εκδήλωση που διοργανώθηκε από το Πολύτροπο Τέχνης κοντά στην Ακαδημία του Πλάτωνα.  Χωρίς να έχω ενδοιασμούς στην επιλογή της καρδιάς μου έπιασε το χέρι μου την Αντιγόνη του Σοφοκλή. Το θέατρο πάντα μας μιλά για το παρόν μας όσο παλιά και αν έχει γραφεί ένας λόγος. Έργα που δεν κουβαλούν μέσα διαχρονικό λόγο όπως όλα στη ζωή υπόκεινται στο νόμο της φθοράς και περνούν στη λήθη. Ο Σοφοκλής όμως κατάφερε να κερδίζει μαζί με άλλους την αθανασία του κάθε στιγμή σε όλα τα μήκη και πλάτη της γης ανά τους αιώνες.   Καταστάλαξα λοιπόν να διαβάσω μετά από κουβέντα με τους αγαπημένους μου φίλους του θεάτρου, τον Άγγελο (αγγελιοφόρο) που έφερε τα κακά μαντάτα από το θάνατο της Αντιγόνης και του Αίμονα στο Παλάτι των Θηβών.

Αν δεν έχεις λοιπόν ήδη καφεδάκι η αφέψημα αγαπητέ μου αναγνώστη, θα πρότεινα να φτιάξεις ένα και να καθίσουμε μαζί μέσα σε τούτο το άρθρο να δούμε αν μας αφορά αυτό το έργο που μιλά για ένα μικρό κορίτσι που τόλμησε να θάψει έξω από τα τείχη της αρχαίας Θήβας τον σκοτωμένο αδερφό του και ακόμα "πως" αυτή η ιστορία έχει σχέση σήμερα με την δική μας ζωή χιλιάδες χρόνια μετά.
Ο Σοφοκλής λοιπόν μας πάει με την γραφίδα του στην αρχαία Θήβα, όπου ζει η Αντιγόνη με την αδερφή της την Ισμήνη και νιώθουν την μοίρα τους βαριά μέσα από την τελευταία συμφορά της έχθρας των δύο αδερφών τους (Πολυνείκη και Ετεοκλή)  για την βασιλεία της Θήβας.

Τους δικούς μας γονείς , σίγουρα δεν τους έλεγαν Ιοκάστη και Οιδίποδα όπως της Αντιγόνης, όμως κι αυτοί ένα μικρό δράμα το κρύβουν μέσα από την πορεία τους στη ζωή σαν έζησαν δυσκολίες και λάθος επιλογές που μας τις άφησαν βαθειά στην ψυχή μας. Βέβαια οι γονείς της Αντιγόνης ήταν τραγικά πρόσωπα με πολύ βαθύτερη φιλοσοφική σημειολογία. Ο Οιδίποδας σκότωσε τον πατέρα του και άντρα της Ιοκάστης Λάιο χωρίς να τον γνωρίζει και νυμφεύθηκε την γυναίκα του και δική του άγνωστη μητέρα, γεννώντας τα παιδιά του που βρίσκονται τώρα (στο έργο) μέσα στην κατάρα της γενιάς των Λαβδακιδών. Το ξέρω πώς ουδεμία σχέση έχουμε εγώ ως γράφων και εσύ αγαπητέ αναγνώστη με την πράξη του Οιδίποδα που θανάτωσε τον πατέρα του και νυμφεύθηκε την μητέρα του, αλλά είμαστε σίγουροι;  Η πνευματική πατροκτονία που νιώσαμε κάπου στην εφηβεία για τον γεννήτορα, μαζί με το Οιδιπόδειο σύμπλεγμα που προσδιόρισε ο Φρόιντ στα αγόρια δεν είναι κάτι που ελαφριά μεν αλλά ουσιαστικά μας συνδέει;

Το τραγικό όμως πρόσωπο του Σοφοκλή σε τούτο το έργο είναι ο αδερφός της Ιοκάστης ο Κρέοντας που μετά το θάνατο του άντρα της ανέλαβε για λίγο την εξουσία της Θήβας παραδίδοντας την σύμφωνα με τον χρησμό σε όποιον θα σκότωνε τη Σφίγγα (το τρομερό θηρίο) και δεν ήταν άλλος από τον Οιδίποδα. Μετά τον τραγικό χαμό του Οιδίποδα από την επίγνωση των πράξεων του, είχαν αποφασίσει να βασιλεύουν κάθε χρόνο ένα από τα αγόρια του, αλλά η άρνηση του Ετεοκλή να παραδώσει την βασιλεία στον Πολυνείκη έφερε τον δεύτερο μαζί με τους συμμάχους του Αργείους μπροστά στα τείχη της πόλης όπου παίχτηκε και το δράμα του χαμού των αδελφών. Τώρα για μια ακόμη φορά νέος πάλι βασιλιάς ο Κρέων, πρέπει να φέρει την ειρήνη στην πόλη και να ζήσουν οι πολίτες μέσα από την σοφία του χωρίς αναρχία και εμφύλιους σπαραγμούς.
Ο Κρέων θα μπορούσε να είμαστε όλοι εμείς που αποφασίζουμε ότι γνωρίζουμε το "σωστό" στη ζωή μας και σαφώς «τούτο» είναι ο δρόμος των αξιών που επιλέγουμε για να κυβερνήσουμε την οικογένεια μας, τις κοινωνικές σχέσεις μας και ότι νοιώθουμε ότι βρίσκεται κάτω από την δική μας καθοδήγηση ακόμα και αν αυτό-οριζόμαστε βαθειά φιλοσοφημένοι για τις επιλογές της ζωής μας.

Αποφασίζει λοιπόν ο Κρέων να θάψει με τιμές τον υπερασπιστή της πόλης Ετεοκλή και να αφήσει να φάνε τα σκυλιά και τα όρνια το άταφο κουφάρι του αδερφού Πολυνείκη μια που τον θεώρησε ως επιτιθέμενο εχθρό στην πόλη.   Αυτή η βασιλική διαταγή όμως στάθηκε πολύ αδύναμη για την Αντιγόνη που ομολογεί στην αδερφή της ότι θα πάει να σκεπάσει με χώμα και να ρίξει σπονδές στον νεκρό αδερφό τους. Η Ισμήνη κουβαλά μέσα της τον φοβισμένο εαυτό όλων μας που θεωρούμε ως δεδομένη την κάθε "σκέψη- νόμο" που μας κυβερνά και μέσα από αυτήν ορίζουμε τη ζωή μας.  Αυτή η σκέψη είναι που ορίζει τις μάζες των ανθρώπων που αρκούνται στις αποφάσεις των ηγετών τους, των γονιών τους και κάθε ισχυρού που τους επιτρέπει μια ζωή κάτω από τις αρχές του.

Η Αντιγόνη όμως πηγαίνει χωρίς να έχει την διάθεση να κρυφτεί και κάνει το «σωστό» που της ορίζει η αγάπη της καρδιάς της με ένα σεβασμό στην ανθρώπινη μοίρα και φυσικά συλλαμβάνεται από τους φύλακες.
Σαν βρίσκεται αντιμέτωπη με τον Κρέοντα, εκείνος την ρωτά για να επιβεβαιώσει την εξουσία του προκαλώντας τον φόβο και την υποταγή της αν ήξερε ότι το είχε απαγορεύσει τούτο με την απόφαση του. Η Αντιγόνη θα του πει πως είναι πολύ μικρός απέναντι στους άγραφους νόμους των Θεών και στην ίδια τη ζωή για να μπορεί να την ορίζει και ως εκ τούτου δεν τον φοβάται ενώ δηλώνει πως δεν την ενδιαφέρει η ζωή της.
Διεκδικούμε σήμερα (όλοι) μια καλύτερη ζωή από την (κάθε) εξουσία, όμως δεν έχουμε βαθύτερο πιστεύω όπως η Αντιγόνη, ούτε αρχές που να στηρίζονται τόσο γερά μέσα μας ώστε να σταθούμε μπροστά στον (κάθε) αφέντη και να του δηλώσουμε με παρρησία την αντίθεση μας. Η Αντιγόνη λειτούργησε την αλήθεια της καρδιάς της φανερά σε αντίθεση με την δική μας ζωή που λειτουργούμε την επιθυμία μας ανώνυμα…ή μέσα από μεθοδεύσεις.
Εδώ υπάρχει μια τεράστια απόσταση σκέψης που δικαιολογεί και την έκπτωση που ζούμε ο καθένας στην προσωπική ή κοινωνική ζωή του.

Η Ισμήνη κάποια στιγμή στην απολογία της Αντιγόνης ομολογεί πως συμμετείχε και εκείνη στην πράξη της ταφής του νεκρού. Όμως σε τούτο το σημείο ο Σοφοκλής έρχεται να δώσει άλλο ένα χαστούκι στη ζωή μας που εκ των υστέρων χωρίς να έχουμε το σθένος της αρχικής επιλογής μέσα από  νοσηρές τύψεις προσπαθούμε να συνταχθούμε σε επιλογές που δεν διαβήκαμε. Της απαντά η Αντιγόνη πως η διάθεση της να πεθάνει μαζί της είναι λάθος μια και δεν αξίζει να κάνει δικό της ότι δεν άγγιξε. Με τούτο τον τρόπο η Αντιγόνη θέλοντας να πορευτεί μόνη την επιλογή μοιράζει δικαιοσύνη στην ατολμία της αδερφής της και όλων των υπολοίπων στους αιώνες που γίνονται θύματα των τύψεων της ζωής τους.

Μετά την απόφαση ο Κρέων πασχίζει να υπάρξει δυνατός μέσα από το σχήμα του ενώ δέχεται το γιο του που επιθυμεί να τον μεταπείσει για την απόφαση σχετικά με την αγαπημένη και μνηστή του Αντιγόνη. Η πατρική εξουσία γίνεται φανερή και ο θυμός επιδιώκει την υποταγή του νέου φτάνοντας σε σημείο να τον ονομάσει «δούλο γυναίκας» και να του απαγορεύσει να τον λέει πατέρα. Ας αναλογιστούμε πόσες φορές μας έχουν ξεφύγει λόγια που σημαδεύουν τον άλλο στην καρδιά και του αφήνουν για πάντα μια μεγάλη πληγή. Ως δέκτης μιας αλαζονείας ο Αίμονας μπορεί να είναι το παιδί μας, ο άντρας μας, η γυναίκα μας ή ο φίλος μας.

Ο θάνατος από την απόφαση που εκστόμισε ο τραγικός άρχων είναι γεγονός, έστω και αν μεταπείθεται στη συνέχεια από τον μάντη Τειρεσία και πηγαίνει ο ίδιος να θάψει τον νεκρό και να ελευθερώσει την Αντιγόνη. Φθάνοντας στη σπηλιά που την φυλάκισαν πρώτος ο Αίμωνας βρίσκει την αγαπημένη του απαγχονισμένη και προσπαθεί να την σώσει ενώ πλησιάζει ο Κρέων να του ζητήσει συγνώμη κάπως αργά παρασύροντας τον σε μια έκρηξη θυμού που καταλήγει στον δικό του σφαγιασμό.
Στα μαντάτα του φονικού που φτάνουν από τον Άγγελο στο παλάτι, η γυναίκα του ακολουθεί στο θάνατο το παιδί της και έτσι ο τραγικός βασιλιάς βρίσκεται μόνος μέσα από μια επιλογή συμπεριφοράς να θρηνεί παντού θύματα. Ο τελευταίος του μονόλογος αφήνει να φανεί ένα ράκος που είναι ανάξιο να ζει μέσα από τις επιλογές του. Τώρα πια τίποτε δεν γυρίζει πίσω και τούτο είναι ένα βαρύ μάθημα για τον κάθε Κρέοντα αλαζόνα της ζωής και των πεποιθήσεων της σκέψης του.

Βέβαια στην δική μας ζωή που δεν "παίζεται" δίπλα στην αρχαία Θυμέλη του θεάτρου, νομίζουμε ότι δεν χάνουμε κανένα άνθρωπο από τις αλαζονικές μας συμπεριφορές. Όμως και τούτο είναι μια τραγική πλάνη. Ο άνθρωπος μας που χάθηκε για πάντα από τις επιλογές μας , τα προβλήματα που φορτώσαμε για να τα λύνουν μια ζωή τα παιδιά μας από τις ιδέες και τις αντιλήψεις μας, είναι θάνατοι που απλά δεν τους βλέπουμε. Η διαφορά του ανθρώπου που «βλέπει» ο Σοφοκλής ως τραγικό πρόσωπο από τον σημερινό άνθρωπο, βρίσκεται στο ότι ο σύγχρονος άνθρωπος είναι το ίδιο τραγικός με την διαφορά πως δεν έχει την επίγνωση του Κρέοντα.
Σήμερα θα ακούσουμε την ατάκα «Έτσι είμαι και σ’ όποιον αρέσω» για να λυπηθούμε διπλά για την άγνοια της ζωής που ζουν οι (μοναχικοί - κοινωνικοί) άνθρωποι όλων των πνευματικών διαστρωματώσεων.

Λίγο όμως να νιώσουμε την παγίδα της όμορφα τεκμηριωμένης σκέψης μας και  τα «αποφασίζω» που έχουμε επιβάλει στους γύρω μας, θα αντιληφθούμε την αθέατη απώλεια που πετύχαμε στη ζωή μας.
Τότε γίνεται κάτι όμορφο που σαφώς δεν γυρίζει πίσω ότι χάθηκε, αλλά αγαπάμε περισσότερο τον ίδιο μας τον εαυτό και του αναγνωρίζουμε το «λίγο» του αναστήματος του ως γνώση χωρίς τύψεις για ότι συνέβη. Άλλωστε ο κάθε θάνατος που ζούμε στη ζωή μας είναι και η ουσιαστική πληρωμή του μαθήματος των επιλογών μας.

Αν πλησιάσουμε το συγκεκριμένο έργο μέσα από ένα βλέμμα προς τον εαυτό μας θα αντιληφθούμε την κάθαρση του Κρέοντα, αγαπώντας όλα τα κομμάτια μας, αισθανόμενοι παράλληλα τους στίχους που τραγούδησε ο Νίκος Ξυλούρης που ομολογούν:  «Πώς να σωπάσω μέσα μου την ομορφιά του κόσμου…» (το τραγούδι)   Αν πάλι νομίζουμε ότι το έργο μιλά για μια παλιά εποχή και το βλέπουμε με διάθεση φιλολογικής ανάλυσης, τότε δεν καταλάβαμε τίποτα και απλά μείναμε στον τυφλό φόβο μιας οργανωμένης «πνευματικά» ζωής που δεν ζούμε… όμως είναι και τούτη ως ατομική επιλογή είναι "Σεβαστή".



* Οι  στρατιωτικές μπότες επελέγησαν ως εικόνα του θέματος, επειδή πάντα στο όνομα της  "αγάπης"  ποδηγετούμε ότι δεν καταλαβαίνουμε στη ζωή μας...

Ηλέκτρα του Σοφοκλή




Ηχητικό απόσπασμα από το έργο του Σοφοκλή
Ηλέκτρα
σε σκηνοθεσία Μαίης Σεβαστοπούλου.



25 Αυγούστου 2012 παίχτηκε στις Αρχαίες Μυκήνες.
Το απόσπασμα περιέχει το τελευταίο μέρος
εμφάνισης του Αιγίσθου από την παράσταση στο Σκυρώνιο θέατρο.


Διανομή

Παιδαγωγός : Κωνσταντίνος Χατζούδης
Ορέστης : Δημήτρης Μαγκίνας
Πυλάδης: Δημήτρης Σαμαρτζής
Κορυφαία χορού: Φίλια Δενδρινού
Ηλέκτρα: Σοφία Σαπρίκη
Χρυσόθεμη: Νατάσα Μήττα
Κλυταιμνήστρα: Αλεξία Πετροπούλου
Αίγισθος : Κώστας Ζωγραφόπουλος

Μουσική : Σωτηρία Κολόζου
Ενδυματολόγος : Ιωάννα Κουρμπέλα
Σκηνογραφία: Γιώργος Χατζηδάκης